Omer Bartov legt al op de eerste bladzijden zijn kaarten op tafel: zijn boek onderzoekt de in zijn ogen tragische transformatie van het zionisme. Van een emancipatie- en bevrijdingsbeweging werd het een ideologie die ontaardde in etnische zuivering en genocide. En let wel, Bartov neemt die woorden niet zomaar in de mond. Hij is zelf genocide expert en onderbouwt zijn standpunt met feit op feit.

Wat ging er mis? Bartov zoekt de hoofdoorzaak in het ontbreken van een grondwet in Israël. Na de Onafhankelijkheidsverklaring in 1948 werd gezegd dat die er zou komen, maar hij kwam er nooit. In plaats daarvan werden basiswetten opgesteld. Maar zonder grondwet leidde dat tot ontsporing. Zoals de basiswet uit 2018 die poneerde dat binnen de staat Israël de zelfbeschikking uitsluitend bedoeld is voor het Joodse volk. De zeven miljoen Palestijnen die leven naast zeven miljoen Joden hebben er geen rechten, wat kolonisten in de bezette gebieden vrij spel geeft.

Zo kon Israël steeds meer in de greep gekomen van ideologische krachten van rechts-religieuze zijde. In het narratief van rechts zorgt de herinnering aan de Holocaust bovendien voor een giftige cocktail. ‘Dit nooit meer’ was al lange tijd de grondhouding in Israël. Bedoeld werd niet ‘nooit meer genocide’, maar ‘nooit meer genocide tegen Jóden’. In de ogen van Bartov leidde dit ‘nooit meer’ syndroom precies tot het tegenovergestelde, het ‘steeds weer opnieuw’ syndroom. Na de slachting en gijzeling door Hamas in oktober 2023 brak dit syndroom pas echt goed los. Met de dood van tienduizenden Palestijnen in Gaza en een nog fellere onderdrukking van Palestijnen op de Westoever tot gevolg.

‘De stilte in Israël over het doden van duizenden Palestijnse kinderen is oorverdovend,’ tekent Bartov op. Ook van linkse zijde hoort men niets. Als lezer voel je de pijn van Bartov zelf. Niet alleen over de vervreemding van eigen vrienden, maar ook over Israël zelf. Het stevent in zijn ogen af op een afgrond.

Met het verwijt dat antizionisme neerkomt op antisemitisme maakt Bartov korte metten. Het is – net als het gebruik van de Holocaust – een ideologisch gedreven argument. Het gaat hemzelf om kritiek op déze, misvormde versie van zionisme.

Er kan alleen toekomst zijn wanneer Palestijnen dezelfde rechten krijgen als Israëli’s. Dat kan in zijn visie alleen het geval zijn in een gefedereerde staat. Een staat waarin een Joods en een Palestijns gedeelte is, maar waarin Joden en Palestijnen over en weer vrij kunnen wonen. Maar zo’n gefedereerde staat zal nog lang op zich laten wachten.

Een glashelder en meeslepend boek dat boeit van begin tot het eind.