Een belangrijk signaal

Een belangrijk signaal

Juist nu de oecumene zo goed als dood leek, namen gelovigen uit onverwachte hoek een opmerkelijk initiatief. Lange tijd leken evangelische gelovigen niet warm te lopen voor eenheid tussen kerken en geloofsgemeenschappen. Sterker, de repeterende breuk van kerkscheuringen waarop protestants Nederland het patent lijkt te hebben, zette zich in deze kringen onverminderd voort. Deze verdeeldheid ging hand in hand met een neerbuigende houding jegens anderen – de gevestigde kerken voorop. En die gedroegen zich op hun beurt weer hoogmoedig tegenover hun evangelische geloofsgenoten, zoals de zusters en broeders van de Pinkstergemeente.

Daarin lijkt nu een kentering te zijn gekomen. Markeringspunt van dit kerende tij is het verootmoedigende gebaar dat Bas Plaisier, voormalig scriba van de PKN, maakte bij de viering van 100 jaar Pinksterbeweging in Nederland. Dat maakte grote indruk. Daarom vroeg de voorzitter van de Verenigde Pinkster- en Evangeliegemeenten, Peter Sleebos, of hij op zijn beurt ook spreektijd kon krijgen tijdens de generale synode van de PKN. Dat mocht. En ook hij vroeg vergeving voor de arrogante houding van Pinkstergelovigen jegens de gevestigde kerken.

Deze wederzijdse schuldbelijdenis betekende een omslag, en heeft nu geresulteerd in een Manifest voor Eenheid dat werd ondertekend door tal van geestelijke leiders in kerkelijk Nederland. Een indrukwekkende gebeurtenis! Voor het eerst lijkt nu ook in evangelisch Nederland het besef te zijn ontstaan dat de almaar groeiende verdeeldheid tussen op waarheid aanspraakmakende kerken en geloofsgemeenschappen weleens een van de oorzaken zou kunnen zijn van de ontkerstening. Dat maakt bescheiden. En dat gevoegd bij de ontstane deemoed in de gevestigde kerken is dat hoopgevend. Er lijkt echt iets nieuws op gang te komen dat bijval en steun verdient en waarvoor we dankbaar mogen zijn. 

Ik las de interviews met de geestelijk leiders die het Manifest ondertekenden dan ook met groeiend enthousiasme: eindelijk komen we weer eens achter onze eigen kerkmuren vandaan om elkaar te ontmoeten als mensen van Jezus! En dat er hier sprake is van zoeken naar eenheid binnen een spectrum dat reikt van ‘De levensstroom’ van Jan Zijlstra tot aan de Rooms-katholieke bisschop Gerard de Korte, is echt ongehoord.

Toch was ik niet restloos enthousiast. Dat het initiatief kwam uit de hoek van onze evangelische broeders en zusters is voor een groot deel ook te merken. Het zijn voor een belangrijk deel geestverwanten die aan het woord komen. En daardoor kwam bij mij steeds meer ook de vraag naar boven: hoe ver reikt de hang naar eenheid en hoe ruim is deze? Het geluid van zoekende gelovigen komt voorbeeld nauwelijks aan bod. En de vrijzinnigheid ontbreekt geheel. Waarom bijvoorbeeld ook niet iemand als Anne van der Meiden gevraagd? Dat doet mij vermoeden dat dit een brug te ver is. Een enkeling laat dit ook min of meer doorschemeren (Hans Eschbach).

De Amerikaanse theoloog Marcus Borg merkt in een van zijn boeken op dat er een scheidslijn loopt door de christenheid. Als de drie belangrijkste punten die de christenheid vandaag scheiden, noemt hij: de wijding van vrouwen, de acceptatie van homo’s en lesbiennes binnen de kerk en het christelijke exclusivisme (is het christendom de enige weg naar God?). Ik ben benieuwd of er binnen het initiatief ook ruimte is voor gelovigen die hier anders over denken dan ik vermoed dat de meeste leiders uit dit boek doen.

Maar mijn belangrijkste vraag is: is Christus het bezit van de kerk of is de kerk het bezit van Christus? Het lijkt in de interviews weleens alsof het eerste het geval is. Dat is natuurlijk niet de bedoeling van de geïnterviewden, dat weet ik ook wel. Maar het lijkt wel tot onze reflex te behoren: de houding om Jezus te claimen voor onszelf. De houding van: wij weten het en wij hebben het – die houding heeft de communicatie van het evangelie geen goed gedaan. Maar Christus is ons altijd vooruit. Je komt hem niet alleen in kerken tegen. De kerk is wel van hem, maar hij is niet het bezit van de kerk. Zou ons dat niet nog bescheidener moeten maken? Dat zijn vragen die ik de samenstellers mee zou willen geven. Hun hoopvol initiatief mag rekenen op ons meedenken en meedoen.